Autor: Celia L. Cox BvetMed CertVRFRCVS - Specjalista w RCVS Small Animal Surgery (ENT)

WPROWADZENIE

W ciągu ostatnich dziesięciu lat, zostały poczynione znaczne postępy w wykorzystywaniu metod pozwalających oceniać utratę słuchu u psów i kotów. Testy te są zdolne do określenia zarówno obustronnej głuchoty, jak również nawet niewielkiej redukcji słuchu w jednym lub w obu uszach. Ta wiedza pozwala lekarzom weterynarii i właścicielom podejmować świadome decyzje dotyczące leczenia i używania zwierząt dotkniętych wadą słuchu w hodowli.

Przykładowo:

• Niektóre zaburzenia utraty słuchu można z powodzeniem odwrócić za pomocą leczenia np. zapalenie ucha zewnętrznego.
• Psy z dziedziczną głuchotą mogą zostać usunięte z programów hodowlanych.
• Hodowcy mogą uniknąć sporów i utraty reputacji przez nieświadomą sprzedaż zwierząt z uszkodzeniem słuchu do dalszej hodowli.
• Właściciele zwierząt dotkniętych głuchotą mogą korzystać z różnych technik komunikowania się, treningu i chronić je przed niebezpieczeństwem np. przesadzone ruchy ciała, język migowy, odpowiedniego ogrodzenia itp.

Częstotliwość występowania
Utrata słuchu u psów jest znacznie bardziej rozpowszechniona niż się uważa. We wczesnych badaniach odkryto, że około 3000 szczeniąt jest dotkniętych wrodzoną głuchotą. Jednakże, poprzez zwiększenie liczby badań wykonywanych obecnie okazało się, że rzeczywista liczba jest znacznie większa.

Ponad 60 ras psów i dziesięć ras kotów zostało uznanych za obciążone dziedzicznymi wadami słuchu. Rasy psów z najwyższą częstością występowania tych wad to : dalmatyńczyk(22% w Wielkiej Brytanii), Seter (14,3%), Border Collie (10%), Australian Cattle Dog (12,6%) Cocker spaniel (6,8%) i biały Bulterier (19,1% ) (Szczep 1999). W Wielkiej Brytanii, na 4500 badanych dalmatyńczyków, 21% miało wrodzone uszkodzenie słuchu. Spośród nich, około 14% było głuchych na jedno ucho (jednostronna głuchota) i 7% na oba (obustronna głuchota). Ustalono również, że osobniki z niebieskimi oczami są zazwyczaj głuche ( bardziej obciążone głuchotą).

ZNACZENIE SŁUCHU

Słuch jest ważnym zmysłem u psów i kotów, zarówno dla ich własnych interakcji społecznych, a także aby były bardziej atrakcyjnymi towarzyszami człowieka. Słuch jest również niezbędny aby skutecznie wykonywać swoją pracę. Psy które są głuche na jedno ucho mają trudności z lokalizacją dźwięku, które mogą wpływać na ich wydajność i sprawność np. jako psa pasterskiego.

ANATOMIA

Ucho dzieli się na ucho zewnętrzne , środkowe i wewnętrzne. Ucho zewnętrzne składa się z małżowiny usznej, kanału słuchowego, zakończonego błoną bębenkową. Ucho środkowe składa się z jamy wypełnionej powietrzem, która zawiera zestaw trzech małych ruchomych kości zwanych kosteczkami słuchowymi. Ucho wewnętrzne jest systemem jam wypełnionych płynem, zwanych ślimakiem. Funkcją ucha zewnętrznego i środkowego jest doprowadzenie wibracji dźwięku do właściwego odbiornika ucha czyli - ślimaka. Ślimak jest ściśle zwiniętą rurką, kilkumilimetrowej średnicy , którego zadaniem jest przekształcenie mechanicznego drgania w impulsy nerwowe.

• Okienko owalne przedsionka- błona stykająca się bezpośrednio ze strzemiączkiem, ułatwiająca przejście drgań z ucha środkowego do wnętrza ślimaka. Drgania przechodzą do schodów przedsionka, czyli zewnętrznej komory ślimaka.
• Okienko okrągłe ślimaka- błona nie stykająca się z zewnątrz z żadną z kostek, ale również mogąca przekazywać (nie wzmocnione) drgania do wnętrza ślimaka. Stanowi wyłom stykający się ze schodami ślimaka (środkowa komora ślimaka).
• Ślimak - najważniejsza część ucha wewnętrznego, z wyglądu przypominająca muszlę ślimaka. Jest to długi, zwężający się kanał kostny, zwinięty spiralnie i wypełniony w całości płynem, w którym zawieszone są otolity (kryształki CaCO₃). W środku przedzielony jest dwoma błonami - błoną podstawową i błoną Reisnera (inaczej przedsionkową). Dzielą one ślimaka na trzy komory nazywane schodami przedsionka, ślimaka i bębenka. Wewnątrz schodów ślimaka znajduje się narząd Cortiego, który zamienia pobudzenia znajdujących się na nim rzęsek w impulsy nerwowe. Zniszczenie narządu Cortiego powoduje całkowitą głuchotę.

Branis et al (1985) szacuje, że w uchu każdego psa jest rozmieszczonych około 13000 rzęsek wzdłuż długości ślimaka. Są one odpowiedzialne za inicjowanie impulsów nerwowych w odpowiedzi na drgania dźwięku, który następnie przekazywany jest do mózgu .

MECHANIZM SŁUCHU

GŁOŚNOŚĆ

Poziom głośności jest wyrażany w decybelach przy użyciu skali logarytmicznej. Im wyższa wartość tym dźwięk brzmi głośniej. Dziesięciokrotny wzrost energii dźwięku nazywany jest bel, a więc 1 / 10 tego to jest decybel (dB). Dźwięk emitowany o poziomie głośności 50-60 dB odpowiada mniej więcej głośnej rozmowie.

Częstotliwość to stopień drgań cząsteczek powietrza, które stanowią dźwięk. Jest mierzona w Hz,. Im wyższa liczba, tym większa intensywność. Dorosły, normalnie słyszący człowiek może usłyszeć dźwięki do 67kHz. Zarówno człowiek jaki i pies są szczególnie wrażliwe na zakres 1-8 kHz, dlatego testy wykorzystywane do oceny utraty słuchu u człowieka mogą być stosowane w odniesieniu do psów.

Zdolność do rozróżniania różnych częstotliwości odbieranego dźwięku jest analizowana częściowo przez ścieżki neuronowe ale także przez ślimaka. Czujniki wysokich częstotliwości są umieszczone przy podstawie ślimaka a niskich w pobliżu wierzchołka ślimaka.

DIAGNOZA UTRATY SŁUCHU

Historia i objawy kliniczne

Psy, które są obustronnie głuche, trudno wybudzają się ze snu i nie reagują na głośne dźwięki. Mogą one być bardziej agresywne i wydają wyższe dźwięki . Psy z jednostronną lub częściową utratą słuchu są trudniejsze w szkoleniu ze względu na trudność w lokalizacji dźwięku.

Pomaga w określeniu chorób ucha zewnętrznego, które mogłyby być odpowiedzialne za utratę słuchu.

Pozytywną odpowiedzią na bodziec słuchowy może być obrócenie głowy lub drganie ucha . Ta metoda sprawdzania słuchu jest tania i szybka do wykonania, lecz wyniki mogą być zafałszowane, ponieważ:

• Jeżeli badanie nie jest wykonane starannie, zwierzę może odpowiedzieć na wizualne, dotykowe lub węchowe bodźce zamiast na bodziec słuchowy.
• Nie można dokładnie rozpoznać psów z częściową utratę słuchu.
• Sygnał wytwarzany przez klaskanie składa się z wielu częstotliwości, więc nie jest możliwe, aby zidentyfikować częstotliwości, które są przyczyną reakcji.
• Interpretacja wyników może być nieobiektywna, ponieważ tester wie, kiedy pojawia się sygnał i oczekuje odpowiedzi.
• Psy często są przyzwyczajone do pewnych powtarzalnych gestów człowieka co może doprowadzić do przekłamania testu.
• Ogólnie rzecz ujmując, technika ta może służyć jedynie do rozpoznania zupełnie głuchych psów i kotów.
  W innych sytuacjach ma bardzo ograniczone zastosowanie, ponieważ nie można ocenić indywidualnie każdego ucha i wynik badania nie daje żadnych informacji na temat miejsca i przyczyny upośledzenia.

Na szczęście istnieją obiektywne badania, które mogą zostać wykorzystane do przezwyciężenia niektórych z wyżej wymienionych problemów. BAER jest testem nieinwazyjnym, powtarzalnym i obiektywnym. Pozwala ocenić stopień słyszenia psów. Metoda ta wymaga współpracy pacjenta. Może ona być wykonana już od czwartego tygodna życia. Badanie powinno być przeprowadzane w cichym pokoju. Używany sprzęt kosztuje około 14000 funtów brytyjskich. Używa się słuchawek do wydawania sygnału akustycznego jako szerokopasmowych serii kliknięć w centrum częstotliwości 2-4 kHz do zewnętrznego otworu słuchowego. Generowane w ten sposób impulsy nerwowe są rejestrowane jako małe zmiany w aktywności elektrycznej przez specjalistyczne maszyny za pośrednictwem trzech elektrod umieszczonych w konkretnych miejscach podskórnie na głowie kota lub psa.

Odpowiedź składa się z pięciu lub więcej fal o znanej częstotliwości, które występują co 10ms w odpowiedzi na bodziec . Stanowią one złożoną sumę neuro-elektrycznej aktywności na drodze słuchowej od pnia mózgu do najniższego poziomu, czyli pętli ślimaka. Każde ucho jest oceniane osobno. W rezultacie test ten stanowi źródło informacji na temat miejsca i dotkliwości zaburzenia, które z kolei pozwala określić rokowania i możliwości leczenia. Na uzyskane wyniki nie ma wpływu sedacja czy ogólna narkoza.

Jeśli sygnał dźwiękowy przenosi się do ślimaka poprzez ucho zewnętrzne, to metoda nazywana jest " air conduction BAER". Jeśli sygnał omija ucho zewnętrzne i środkowe i stymuluje ślimaka bezpośrednio przez umieszczenie elektrod na czaszce to jest on nazywany "bone conduction BAER". Poprzez porównanie wyników z obu tych metod, tester może powiedzieć, czy utrata słuchu jest sensoryczno-nerwowa, przewodzeniowa lub mieszana. Wadą tego testu jest to, że pobudza oba ślimaki na raz ,tak więc tylko stan lepiej działającego ślimaka jest rejestrowany (Munro et al 1997).

Tympanometria, radiografia i rezonans magnetyczny

Są one używane do oceny stanu i integralności ucha środkowego oraz do oceny działania błony bębenkowej.

KLASYFIKACJA A ETIOLOGIA

Głuchota może być dalej podzielona na głuchotę dziedziczną lub nabytą, wrodzoną lub następującą w późniejszym okresie życia. Najczęściej występujące przypadki to psy z dziedziczoną głuchotą sensoryczno-nerwową (np. dalmatyńczyki), nabytą głuchotą sensoryczno-nerwową np. z powodu starzenia się (głuchota starcza) i nabytą przewodzeniową głuchotą np. utrata słuchu z powodu chronicznych zapaleń ucha zewnętrznego lub środkowego. Inne przyczyny głuchoty obejmują ototoksyczność (niektóre leki działają ototoksycznie np. gentamycyna) , infekcje, nadmiar hałasu i anoksję (niedotlenienie tkanek).

Psy z przewodzeniową utratą słuchu mogą być skutecznie leczone za pomocą lekarstw lub chirurgii przez przywrócenie słuchu w niektórych przypadkach. Psy które poddane zostaną zabiegowi chirurgicznemu udrożniania kanału (LWR lub VCA) powinny normalnie słyszeć po zabiegu. Utrata słuchu po TECA / LEBO skutkuje umiarkowanym upośledzeniem słuchu w progu 65-70 dB nHL. Jednak wielu właścicieli nie zauważy różnicy przy wyładowaniach +/- ( dźwiękowych) jeżeli wcześniej doszło do trwałego uszkodzenia słuchu. Nawet jeśli jest wykonane dwustronne TECA / LBO, niektóre głośne hałasy i drgania mogą się odbijać od kanałów słuchowych. Te psy nie będą całkowicie głuche.

Sensoryczno-nerwowe upośledzenie słuchu jest na ogół nieodwracalne, w takich przypadkach doradza się następujące postępowanie:

Hodowcy: Psy, które pomyślnie przeszły przez test BAER dla obu uszu mogą być wykorzystywane do hodowli.
Wykazano statystycznie, że takie postępowanie prowadzi do zmniejszenia się liczby głuchych szczeniąt urodzonych w miotach. Najlepiej, tak dobierać skojarzenia aby rodowody psów zawierały jak najwięcej osobników przebadanych za pomocą testu BAER. Niektóre kluby ras zalecają eutanazję dla psów obustronnie głuchych twierdząc, że będą one gorszymi zwierzętami domowymi, mogą być bardziej agresywnymi osobnikami, wymagają większej opieki i mogą zginąć w wyniku wypadku ( gdyż np. nie usłyszą zbliżającego się niebezpieczeństwa – przyp.tłum.) Psy z dziedzicznym jednostronnym upośledzeniem słuchu nie powinny być wykorzystywane do hodowli.

Trenerzy: Wybór powinien ograniczać się jedynie do psów z "normalnym" wynikiem testu BAER, aby uniknąć straty czasu, pieniędzy i frustracji.

Właściciele: Głuche psy są trudniejsze do ułożenia i wymagają więcej czasu i cierpliwości. Jeżeli jednak staniemy się właścicielem całkowicie głuchego psa, możemy:

• Zwrócić zwierzę do hodowcy
• Wdrożyć odpowiednie szkolenia i sterylizacje psa w odpowiednim wieku
• Założyć psu obrożę wibracyjną
• Uśpić

Właściciele psów, które zostały dotknięte głuchotą starczą zazwyczaj radzą sobie lepiej bo znają swoje zwierzęta i a zwierzętom pomaga codzienna rutyna

• Specjalistyczne aparaty wytwarzające sygnał oraz aparaty słuchowe mogą być w tym przypadku pomocne

Etiologia dziedziczonej sensoryczno-nerwowej głuchoty

WNIOSKI

Testy BAER powinny być przeprowadzane u psów i kotów ras szczególnie zagrożonych występowaniem upośledzenia słuchu na tle genetycznym lub tych, które nabywają problemem w późniejszym okresie życia. Badania powinny być wykonywane w ośrodkach posiadających odpowiedni sprzęt oraz powinny być wykonywane przez lekarzy z fachową wiedza w celu zapewnienia prawidłowej interpretacji wyników.