Autor: A. Guilloteau, E. Servet, V. Biourge, C. Ecochard, Royal Canin

Definicja i zasady ogólne

Terminem „pochodne kwasu foliowego” określa się ponad 100 kompleksów witaminowych o podobnej budowie chemicznej i tej samej aktywności biologicznej, których jedną ze składowych jest kwas foliowy (witamina B9). W połączeniu z witaminą B12, pochodne kwasu foliowego odgrywają ważną rolę w syntezie kwasów nukleinowych (które stanowią podstawy purynowe i pirymidynowe DNA), podczas podziałów komórkowych i w metabolizmie niektórych aminokwasów, w tym homocysteiny. Pochodne kwasu foliowego niezbędne są w przebiegu syntezy wielu neuroprzekaêników (substancji przenoszących impulsy nerwowe), jak dopamina, noradrenalina i adrenalina. Z tego względu odgrywają one istotną rolę w układzie nerwowym. Rozszczep wargi i podniebienia jest wynikiem braku połączenia zawiązków nosa i szczęk podczas embriogenezy, które normalnie łączą się w 33 dniu ciąży (Hennet, 1997).

Przyczyny rozszczepu podniebienia
Wiele z prowadzonych obecnie badań wyjaśnia przyczyny pojawienia się rozszczepu podniebienia i/lub wargi, mutacją genu MTHFR (reduktazy kwasu metylenotetrahydrofoliowego). MTHFR odgrywa istotną rolę w cyklach pochodnych kwasu foliowego. Umożliwia on redukcję kwasu foliowego do formy aktywnej (Bianchi F i wsp., 2000; Martinelli M i wsp., 2001). Rozszczep wargi i/lub podniebienia najczęściej spotyka się u psów rasy bokser, buldog francuski, buldog angielski, cavalier king charles spaniel, west highland white terier, collie, chihuahua i owczarek niemiecki. U szczeniąt ras brachycefalicznych, do których należy między innymi bokser, rozszczep występuje najczęściej (Hennet, 1997). Zaburzenie to obserwowane jest także u kotów perskich i syjamskich.

Uzupełnienia diety w kwas foliowy:
Wprzypadku człowieka, dodatek kwasu foliowego do diety kobiet ciężarnych, ma między innymi na celu zapobieganie występowaniu rozszczepu podniebienia u dzieci (Itikala PR, Watkins MI i wsp., 2001). Podobną zależność zaobserwowano także u psów. Badania nad boston terierami wykazały zmniejszenie częstotliwości występowania rozszczepu podniebienia u szczeniąt z 17,6% (1974-1981) do 4,2% (1981-1993), po zwiększeniu o 5 mg w diecie suk zawartości kwasu foliowego od momentu krycia do 3-go tygodnia po porodzie. Dodatek ten jednak nie eliminuje całkowicie niebezpieczeństwa pojawienia się anomalii (Elwood i Colquhoun, 1997). Witaminy z grupy B należą do witamin rozpuszczalnych w wodzie, dlatego ich ewentualny nadmiar wydalany jest wraz z moczem. Z tych względów brak jest także skutków ubocznych przedawkowania tych witamin, aczkolwiek nie zaleca się ponad tysiąckrotnego przekraczania dawki podstawowej, wynoszącej 0,18 mg/kg suchej masy.

Badania i metodologia

Celem badania było określenie wpływu dodatku kwasu foliowego (5 mg/dzień/suka), podawanego przez 18- naście miesięcy sukom rasy buldog francuski, na czę- stotliwość występowania rozszczepu podniebienia i/lub warg u ich szczeniąt.

Zwierzęta
45 suk rasy buldog francuski pochodzących z 5 hodowli obserwowano podczas 66 porodów. 24 suki wydały po 1 miocie, 15 suk po dwa miot y i 4 suki po 3 mioty. Ârednia masa ciała suk wynosiła 11,480 kg (± 1,87).

Dieta
Porównywano dwa rodzaje diety:

• karma kontrolna: wysokiej jakości karma bytowa Royal Canin zawierająca kwas foliowy w normalnych dawkach (0,9 mg/kg).
• karma testowa: wysokiej jakości karma Royal Canin o podwyższonej zawartości kwasu foliowego.

Hodowcy nie znali nazwy diety ani jej składu (test z podwójną próbą ślepą). We wszystkich hodowlach testowane były oba rodzaje karmy. Pokarm o zwiększonej zawartości kwasu foliowego wytwarzany był na bazie karmy kontrolnej, do której dodano 34,48 mg kwasu foliowego na kg karmy, co odpowiada 5 mg kwasu foliowego na dzień, zakładając że suka rasy buldog francuski o wadze 8 kg (wg wzorca rasy), zjada dziennie 145 gramów karmy o zawartości energii równej 4108 kcal/kg.

Wyniki badań
Każda z dwóch badanych grup suk z poszczególnych hodowli otrzymywała określony rodzaj karmy (kontrolna lub testowa). W obu badanych grupach suk karma była podawana od chwili rozpoznania rui, a więc na około 2 tygodnie przed pierwszym kryciem, a następnie w ciągu pierwszych sześciu tygodni ciąży. Bezpośrednio po urodzeniu, szczenięta były dokładnie badane przez hodowcę lub lekarza weterynarii, dzięki czemu ewentualne wady mogły być natychmiast wykryte.

Analiza danych
Wybrane dane zostały poddane analizie opisowej (liczba urodzonych szczeniąt, liczba rozszczepów podniebienia) na odpowiednich formularzach. W celu zidentyfikowania znaczących różnic u suk otrzymujących oba rodzaje karmy, zastosowano test analizy wariancji, przy założeniu, że F i P mniejsze od 0,05 jest znaczące. Do oceny efektu stosowania dodatków kwasu foliowego na częstotliwość występowania rozszczepu podniebienia zastosowano test KHI2.

Wyniki

Analiza opisowa:
Poród odbył się u 35 suk otrzymujących karmę kontrolną i u 31 suk otrzymujących karmę testową. U suk otrzymujących karmę kontrolną, rozszczep podniebienia wystąpił u 8,57% szczeniąt, zaś u suk karmionych pokarmem o zwiększonej zawartości kwasu foliowego, wartość ta wyniosła 4,41%.

Analiza statystyczna:
Różnica liczby szczeniąt w poszczególnych miotach od suk karmionych karmą testową i kontrolną nie była znacząca (p=0,3123, p>0,05). Liczba rozszczepów podniebienia w miocie w zależności od diety była znacząco ograniczona przy zastosowaniu karmy o podwyższonej zawartości kwasu foliowego.

Wnioski

Wyniki uzyskane po półtorarocznych badaniach, w których stwierdzono zmniejszenie o 48,54% liczby rozszczepów podniebienia u szczeniąt, potwierdzają obserwacje Elwood'a. Autor ten stwierdził zmniejszenie o 76% ryzyka wystąpienia rozszczepu podniebienia u szczeniąt rasy boston terier pochodzących od suk otrzymujących dietę z dodatkiem kwasu foliowego (5mg/dzień/suka). Zarówno w naszych badaniach, jak i w badaniach Elwood'a i wsp. (1997), dzięki dodatkowi kwasu foliowego do diety suk ciężarnych, zanotowano odpowiednio 4,41 i 4,2% rozszczepów podniebienia u szczeniąt, podczas gdy ilość rozszczepów podniebienia w grupie kontrolnej wynosi ła odpowiednio 17,6 i 8,57%. Podobnie jak w przypadku człowieka, uzupełnienie diety w kwas foliowy nie zapobiega wszystkim przypadkom rozszczepu podniebienia u psów, jest to bowiem anomalia polietiologiczna.

Powyższe badania potwierdzają celowość stosowania dodatku kwasu foliowego u suk w pierwszej połowie ciąży w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia rozszczepu podniebienia. Bardzo ważne jest uzupełnienie diety w kwas foliowy w momencie pojawienia się rui. Należy pamiętać, iż cewa nerwowa zamyka się u psów w pierwszej połowie ciąży, czyli przed 33 dniem.

Literatura

Bianchi F, Calzolari E, 2000, Environment and genetics in the aetiology of cleft lip and cleft palate with reference to the role of folic acid, Epidemiol Prev 24, 21-27.
CLAPA, 2000, Folic acid in the prevention of cleft lip and palate, CLAPA publication : http://www.clapa.com, Scientific Committee on Food, 2000, Opinion of the Scientific Committee on Food on the tolerable upper intake level of folate, SCF/CS/NUT/UPPLEV/18 Final.
Elwood JM, Colquhoum TA, 1997, Observations on the prevention of cleft palate in dogs by folic acid and potential relevance to humans, New Zealand Vet J 45, 254-256.
Hennet Ph, 1997, Anomalies du développement du palais et des lèvres, Le Point Vétérinaire 28, 79-83.
Itikala PR, Watkins ML et al, 2001, Maternal multivitamin use and orofacial clefts in offspring, Teratology 63, 79-86.
John JM, Charlotte GM et William AP, 1980, cleft Palate in domestic animals: Epidemiologic Features, Teratology 21, 109-112.
Jurkiewicz MJ, Bryant DL, 1968, Cleft lip and palate in dog : a progress report, Cleft palate J 5, 30-36.
Martinelli M, Scapoli L et al, 2001, C677T variant form at the MTHFR gene and CL/P: a risk for mothers?, Am J Med Genet 1; 98, 357-360.