W niektórych przypadkach po porodzie gruczoły sutkowe suczek z różnych powodów wydzielają mniej mleka, niż potrzeba do odchowania osesków. Czasami wyst. całkowite zahamowanie wytwarzania wydzieliny mlecznej(agalakcja) lub w skrajności następuje zgon matki. W takich sytuacjach hodowcy podejmują sztuczny wychów szczeniąt przy zastosowaniu preparatów mlekozastepczych.
Przy sztucznym odchowie szczeniąt niezmiernie istotna jest dobra organizacja pracy, polegająca na przygotowaniu i regularnym podawaniu odpowiedniej karmy, utrzymywaniu higieny, stymulowaniu odruchu oddawania moczu i kału oraz zapewnieniu oseskom właściwych warunków środowiska.

Do 3 tyg. zalecane jest masowanie brzuszkow pomiędzy kolejnymi karmieniami. Do utrzymania odpowiedniej czystości szczeniąt, najlepiej używać wilgotnej gazy. Szczególnie starannie trzeba czyścić okolice odbytu i skore brzucha. Młode w wieku 3 tyg. zazwyczaj załatwiają potrzeby fizjologiczne juz bez stymulacji.
Obsługujący musza myc rece przed dotykaniem młodych, szczególnie jeśli mieli kontakt ze starszymi osobnikami. Jeżeli szczenięta nie otrzymały siary posiadają obniżoną odporność i sa podatne na różnorodne choroby. W takim przypadku wykonuje sie szczepienia juz po ukończeniu przez psy 3 tyg.
Wychowanie i karmienie nowo narodzonych psów aktualnie jest całkowicie możliwe, jednak w przypadku kiedy oseskow nie można podłożyć mamce, wymaga znacznego nakładu kosztów i pracy. Mamka może zostać każda zdrowa, karmiąca suka, nawet znajdująca sie w ciąży urojonej. Podstawowym warunkiem jest posiadanie przez mamkę dobrze rozwiniętego instynktu maciezynskiego.
Jeżeli nie można zapewnić oseskom zastępczej matki, należy przejść na karmienie ręczne karma komercyjna lub wyrobu domowego. Uważa się ze komercyjne preparaty mlekozastepcze lepiej zaspokajają zapotrzebowanie żywieniowe oseskow, ponieważ sa bardziej zbliżone składem do mleka suczego. Należy pamiętać ze preparaty te nie zawierają przeciwciał ani czynnikow wzrostu.
Obecnie w handlu można uzyskać wiele gotowych substytutó. Zazwyczaj sa one produkowane na bazie mleka krowiego, którego skład ulega modyfikacji. Najbardziej zbliżone do ideału sa preparaty Bosh, Bogena, Cannowel Milk, Canmilk.
Mleko krowie jest najgorszym substytutem mleka suki, zawiera bowiem tylko polowe kalorii i skl. odżywczych potrzebnych psim oseskom. Owrotnie jest z poziomem laktozy, który jest wyższy niż szczenięta mogą tolerować.
W 1, 2, 3, 4 powinny szczenięta dostawać odpowiednio- 13, 17, 20, 22 ml preparatu na 100g, masy ciala. W pierwszych tyg. formuła musi byc podgrzewana do 37,8 stopni.
Szczenięta żywione gotowymi preparatami powinny zwiększać swoja mase przez pierwsze 5 tyg .w ilości 2-4 g na dzien /kg spodziewanej wago ciała w wieku dorosłym.
Np. jeśli szczenie wazy 200g w 1 tyg. zycia powinno otrzymać 26,4 kalorii na dobę. Dzieląc dzienne zapotrzebowanie przez liczbę karmień uzyskuje się 6,6 ml na jedno karmienie.
Dobra mieszankę mlekozastepcza można przyrządzić przez zmieszanie składników:
- 0,8l mleka krowy
- 0,2 l śmietany 12%
- 1 zółtko jaja
- 6 g maczki z kosci
- 2000jm wita
- 500 jm witD
W celu koagulacji kazeiny należy mieszankę podgrzać do temp.40 stopni i dodać kwasek cytrynowy w ilości 4 g. Mieszankę należy podawać w zależności od wieku szczenięcia:
3,7,14,21 dniu należy podawać mieszankę w dawce dziennej odpowiednio- 15-20, 22-25, 30-32, 35-40% ciężaru ciała szczeniaka.
2 mieszanka: podgrzana do 30 stopni o skladzie:
- 1 szklanka mleka krowiego
- jedno żółtko jaja kurzego
- 1 łyżka stołowa cukru
- 1 łyżka świeżej śmietany lub masła
- 5 łyżek naparu rumianku
- 1 łyżeczka fosforanu wapnia
-od 4 dnia 1 kropla Wit d, od 9 dnia po 2 krople, przy zmniejszeniu dawki rumianku do 1 łyżeczki
- od 15 dnia kleik owsiany
Od 3 tyg .należy zacząć przyuczać do stałej karmy. Skrobana nozem wołowine,a w czwartym pokarm stały miesno-nabiałowy. Pierwszym pokarmem jest chude mieso wołowe,cielece lub jagnięce.
Pokarm podawać możemy przy pomocy małej strzykawki łyżeczki zakraplacza do oczu, butelki dla niemowląt lub sondy żołądkowej.

Największym niebezpieczeństwem dla noworodków jest wyziębienie organizmu. Odpowiedni dla szczeniąt inkubator można wykonać z kartonowego pudełka z przegródkami. Przegródki sa szczególnie ważne jeśli szczenięta karmione sa sonda gdyż nie maja one możliwości zaspokajania odruchu ssania i często w zastępstwie ssa uszy, ogony lub genitalia rodzeństwa.
Szczenięta karmione butelka nie musza być izolowane. Na dnie inkubatora należy umieścić poduszkę elektryczna, tak aby jedna czwarta powierzchni poduszki opierała się o ścianę, a 3/4 o dno inkubatora. Poduszkę można zabezpieczyć materiałem wodoodpornym, a na wierzch położyć pieluszkę tetrowa.
Noworodki nie kontrolują temperatury swojego ciała - do 4 tyg. sa zmiennocieplne! Temperaturą należy utrzymywać w inkubatorze w granicach 29,4-32,3 stopnia przez pierwszy tydzień. W drugim tygodniu zredukować do 26,6-29,4 stopnia a potem stopniowo zmniejszać do 25,9 w końcu czwartego tyg.
Aby zapobiec odparzeniom należy często zmieniać podściółkę inkubatora.

zrodło: Wydzial Medycyny Weterynaryjnej AR Wrocław. dr,n.wet.Wieslaw Bielas